سال‏هاي آغازين زندگي کودک، يکي از مهم‏ترين دوره‏هاي رشد او به شمار مي‏آيد و آنچه در اين دوران رخ مي‏دهد به‏طور اساسي بر رشد بعدي کودک اثرگذار است. از آنجا که اساس شخصيت فرد در دوره پيش‏دبستاني شکل مي‏گيرد. محققان و صاحب‏نظران ارايه آموزش‏هاي اثر بخش در اين دوران را براي رشد بعدي کودک بسيار مهم مي‏دانند. اکثر مطالعات و پژوهش‏ها نشان مي‏دهد محيط خانواده پاسخ‏گوي رشد اجتماعي کودک بعد از چهار سالگي نيست و کودکان در اين سن، نياز به شرکت در فعاليت‏هاي اجتماعي بيشتري دارند و حضور در محيط‏ هاي پيش‏دبستاني اين امکان را به آنها مي‏دهد تا با کودکان همسن و سال خود ارتباط برقرار کرده و به تدريج مهارت‏هاي اجتماعي لازم را براي برقراري روابط اجتماعي به دست بياورند.

از طرف ديگر، کودک براي برخورداري کامل از آموزش‏هاي دوره ابتدايي، نياز به يک انضباط فکري دارد که به طور معمول خانواده قادر به فراهم ساختن آن نيست. حال آنکه در دوره پيش‏دبستان، مربيان از طريق فعاليت‏هاي مختلف مثل بازي و کارهاي دستي به تدريج نظم و انضباط ذهني لازم را در کودکان ايجاد مي‏کنند. به عنوان مثال، کودک نياز دارد بتواند براي ساعتي در کلاس درس بماند و توجه خود را معطوف به مطالب آموختني کند و براي کودکاني که يکباره از محيط خانواد، به دبستان وارد مي‏شوند مدت‏ها طول مي‏کشد تا خود را با مقررات و انضباط دبستان سازگار کنند و گاه بعضي کودکان به علت نداشتن مهارت و زمينه لازم، براي سازگار شدن با مقرارت و انضباط دبستاني، يا نسبت به محيط دبستان نگرش منفي پيدا کرده و آن محيط را کسل کننده و عذاب‏آور مي‏بينند، يا حالاتي چون گريز از مدرسه و ترس از مدرسه در آنها ايجاد مي‏شود.

در دوره پيش‏دبستان، مربيان از طريق فعاليت‏هاي مختلف مثل بازي و کارهاي دستي به تدريج نظم و انضباط ذهني لازم را در کودکان ايجاد مي‏کنند

مرحله آموزش پيش‏دبستاني، همچنين به متخصصان سنجش استعدادها و توانايي‏هاي تحصيلي کودکان اجازه مي‏دهد به موقع توانايي‏ها و ناتوانايي‏هاي ذهني و ميزان آمادگي کودکان را براي حضور در آموزش‏هاي دبستاني مورد سنجش قرار دهند و کودکاني را نيز که از اين بابت نيازمند آموزش‏هاي جبراني هستند، شناسايي کنند. يکي از مشکلات نظام آموزشي کشور نبود سنجش زود هنگام و به موقع در مورد ميزان آمادگي کودک براي استفاده از آموزش‏هاي دوره ابتدايي و نيز شناخت توانمندي‏ها و ناتوانايي‏هاي تحصيلي است.

از طرف ديگر کودکان خانواده‏هاي محروم، به طور معمول از يک محيط خانوادگي غني از لحاظ امکانات پرورشي و آموزشي بر خوردار نيستند و در صورت عدم برخورداري از آموزش‏هاي پيش‏دبستاني قادر به رقابت با کودکان ديگر نخواهند بود. آموزش‏هاي پيش‏دبستاني موجب مي‏شود کودکان طبقات محروم زمينه‏هاي لازم را براي اينکه به طور تقريبي هم‏سطح کوکان طبقات متوسط و مرفه شوند، پيدا مي‏کنند. همچنين کودکان عضو اقليت‏هاي قومي و زباني از نظر ميزان تسلط بر زبان رسمي کشور، در مقايسه با کودکان ديگر بسيار ضعيف‏تر هستند و اين امر مشکلاتي را در زمينه کسب مهارت‏هاي کلامي براي آنان ايجاد مي‏کند. علاوه بر اين، آموزش‏هاي دبستاني در زمينه يادگيري زبان، حساب کردن، خواندن و نوشتن نياز به پيش‏زمينه‏هايي دارد که مي‏توان آنها را در مقطع پيش‏دبستان به تدريج به کودکان آموزش داد، به طور مثال کار کردن با قلم و کاغذ و نيز توانايي دسته‏بندي کردن پيش‏زمينه‏هاي لازم به ترتيب براي خواندن، نوشتن و محاسبه کردن به شمار مي‏آيد. چند عامل اجتماعي و اقتصادي نيز بر اهميت و ضرورت آموزش پيش دبستاني مي‏افزايد.

آموزش‏هاي پيش‏دبستاني موجب مي‏شود کودکان طبقات محروم زمينه‏هاي لازم را براي اينکه به طور تقريبي هم‏سطح کوکان طبقات متوسط و مرفه شوند، پيدا مي‏کنند

از جمله شرکت فزاينده زنان در فعاليت‏هاي اجتماعي موجب افزايش درخواست براي آموزش‏هاي پيش‏دبستاني شده، زيرا زنان شاغل نيازمند وقت آزاد براي پرداختن به شغل و حرفه خود هستند. در گذشته نه چندان دور مادربزرگ‏ها وظيفه مراقبت از کودکان پيش‏دبستاني را در هنگامي که مادران آنها به محل کار خود مي‏رفتند، به عهده داشتند، اما اکنون با توجه به تغييرات اجتماعي، مادربزرگ‏ها کمتر اين وظيفه را به عهده مي‏گيرند و اين امر، منجر به افزايش تقاضا براي استفاده از مهد کودک‏ها و مراکز پيش‏دبستاني شده است. کودکاني که دوره پيش‏دبستاني را مي‏گذرانند. نسبت به کودکاني که اين دوره را طي نکرده و وارد دوره ابتدايي شده‏اند، موفق‏تر بوده‏اند.

پيش‏دبستان چيست؟

آموزش و پرورش پيش‏دبستان، برنامه‏هايي است که براي کودکان سه تا شش ساله قبل از ورود آنها به دوره دبستان ارائه مي‏شود. ويژگي مهم اين دوره، عبارت است از: کودک محوري، استفاده از بازي و فعاليت‏هاي جسماني کودک و فراهم ساختن محيطي محرک و برانگيزاننده براي رشد عقلاني، اجتماعي، کلامي، عاطفي و جسماني کودک. آموزش پيش‏دبستان، برنامه‏اي کودک محور و منطبق بر بازي‏ها و فعاليت‏هاي کودک است و بايد محيطي مناسب جهت رشد هوشي کودک فراهم آورد. در آموزش پيش‏دبستان، زمينه‏هاي ايجاد مهارت خواندن، نوشتن و حساب کردن و همچنين زمينه تجارب مستقيم و دست اول براي کودکان فراهم مي‏شود. اگر چه در اين دوره طراحي آموزش و جدول‏بندي زماني و نظم در برنامه‏ها هم مورد تاکيد قرار مي‏گيرد، اما برنامه‏ها نسبت به نيازهاي کودکان انعطاف‏پذير است. همچنين در برنامه‏هاي آموزش پيش‏دبستاني ايجاد خود انضباطي يعني انضباطي که از درون خود کودک ناشي مي‏شود مورد تاکيد قرار مي‏گيرد.

منبع- خانواده

تنظيم براي تبيان- مريم عطاريان