تفاوت آري، تبعيض هرگز
تبعيض و تفاوت دو واژه نزديک، ولي متفاوت است. تبعيض بدين معناست که درميان افراد هم پايه و همسان، بي دليل فرد يا افرادي را برتر به شمار آوريم، ولي تفاوت عبارت است از برتري شايستگان. در سيره تربيتي امام کاظم(ع) تبعيض ممنوع و تفاوت مجاز شمرده شده است. تبعيض ميان فرزندان بذر کينه و اختلاف و بدبيني به والدين را در دل کودکان مي پراکند. امام کاظم(ع) از پدرانش چنين نقل مي کند: مردي يکي از دو فرزندش را بوسيد و ديگري را رها کرد. رسول خدا(ص) با ناراحتي فرمود: چرا بين آنها به مساوات رفتار نمي کني؟
تفاوت نهادن ميان فرزندان امري بسيارظريف و حساس است و نياز به کمال دقت و ظرافت دارد؛ زيرا ممکن است فرزندان آن را تبعيض پندارند. پس والدين به موارد زير دقت داشته باشند:
1- هنگام تفاوت نهادن ميان فرزندان، به گونه اي رفتار کنند که کسي آن را تبعيض به شمار نياورد.
2- دقت کنند که سبب برتري فرزندي که برتر مي شمارند، کاملا آشکار باشد.که در اين صورت نيز عنوان کردن آن بايد با احتياط صورت گيرد.
3- درصورت امکان، امتياز فرزند برتر را، با عباراتي سازنده، بيان کنند.
امام هفتم(ع) در مواردي حضرت رضا(ع) را بر ديگران ترجيح مي داد، او را الگوي ديگر فرزندان معرفي مي کرد و وجه برتري اش را آشکار مي ساخت.اسحاق بن موسي(ع) مي گويد: امام کاظم(ع)به فرزندانش مي فرمود: «برادرتان علي(ع) دانشمند آل محمد(ص) است، درباره دينتان از او بپرسيد و آنچه بيان مي کند، به خاطر بسپاريد.
تبعيض جنسيتي يا تبعيض ميان فرزندان ازجمله عوامل آسيبزاي قوه خلاقيت است.
بسياري از والدين آگاهانه يا ناآگاهانه با اعمال تبعيض ميان فرزندان موجب اختلاف بين آنان و دلسردي از زندگي ميشوند. تبعيض در برخورد با خطاها و اشتباهات فرزندان موجب سلب اعتماد به نفس در آنان ميشود. تاکيد بسيار بر جنسيت کودک و تمايز قائل شدن زياد ميان دختر و پسر، يکي از موانع مهم رشد خلاقيت کودکان در برخي خانوادههاست. رفتارهاي ناسنجيده، غيردقيق و تبعيضآميز والدين در ميان کودکانشان، خواسته و يا ناخواسته هم به صورت فعال و هم به صورت منفعل در عکسالعملها و رفتارهاي فرزندانشان تأثير ميگذارد. يکي ديگر از عواملي که باعث برانگيختن حسادت در فرزندان ميشود، رفتار تبعيضآميز والدين است. از اين رو، اسلام به برقراري عدالت بين فرزندان توصيه ميکند. با تولد نوزاد جديد در خانواده، فرزند اول که محبوب همگان بود، دچار نوعي حسادت ميشود. او فکر ميکند با ورود فردي ديگر جايگاهش را از دست داده است .والدين هوشيار بايد در اين مواقع با توجه بيشتر به فرزند بزرگتر، اين مشکل را برطرف کنند. او را به تنهايي به پارک يا هر مکان تفريحي ديگر ببرد و با رفتار و سخنان مناسب به او بفهمانيم که رسيدگي بيشتر به فرزند دوم تنها به اين دليل است که او کوچک و ناتوان بوده و از عهدهي کارهايش بر نميآيد. دادن مسئوليتهاي کوچک نوزاد به فرزند اول ميتواند از حسادتش کاسته ميشود.
****************************
در ادامه نياز ميرود تا به پيامدهاي رفتارهاي تبعيضآميز والدين نسبت به فرزندان اشاره داريم:
1ـ کينهتوزي و انتقام:
توجه والدين به يکي از فرزندان باعث ميشود که يکي، نسبت به ديگري و والدينش تنفر و کينه پيدا کرده و در صدد انتقامجويي برآيد لذا تبديل به شخصي خشمگين و عصباني ميشود که در پي بهانه است. فرد خشمناک بر اثر رفتارهاي ناپسند و ناهنجار، از جامعه طرد شده و به فردي گوشهگير و منزوي تبديل ميشود.
2ـ عدم اعتماد به نفس :
اعتماد به نفس مهمترين حالت عاطفي براي رشد کامل شخصيت است اگر فرزندي در دوران کودکي موفق به کسب آن نشود، اعتماد به نفس جاي خود را به حس حقارت و سرخوردگي ميدهد.تبعيض بين فرزندان از طرف والدين حس ناتواني و عدم اعتماد به نفس را در فرزند به وجود ميآورد و به کلي نااميد و مأيوس ميشود.
تبعيض در بين فرزندان از طرف والدين باعث ميشود که فرزند احساس کند، پدر و مادرش او را دوست ندارند. از اين لحاظ سعي ميکند زياد همراه والدين خود نباشد تا کمتر ديده شود
3ـ ايجاد فاصله:
تبعيض در بين فرزندان از طرف والدين باعث ميشود که فرزند احساس کند، پدر و مادرش او را دوست ندارند. از اين لحاظ سعي ميکند زياد همراه والدين خود نباشد تا کمتر ديده شود و مورد سرزنش قرار نگيرد و هر روز فاصله او با والدينش بيشتر ميشود. بنابراين فرزند براي يافتن پناهگاه براي محبت و دوستي جايي غير از خانواده و والدين را جستجو ميکند والدين بايد آگاه باشند که ايجاد فاصله آنان و فرزندانشان با وجود اين که زير يک چت و در يک خانه هستند، چه اثرات منفي براي فرزندان آنان دارد. پس نبايد اجازه هيچگونه فاصلهاي را بدهند و دوستان خوبي براي فرزندانشان باشند.
منبع: بانک اطلاعات نشريات کشور- انديشه نو- روز نامه راه نجات
گردآوري: فهيمه کهتري
15فروردين88-تبيان