يکي از مشکلات بزرگ آموزشي، وجود روش ارزشيابي نامناسب است و دانشآموزان اغلب پس از امتحانات به خاطر نمرهاي که به آنان و والدينشان اعلام ميشود در مقايسه با ديگران اين تصور را پيدا ميکنند که از نظر درسي نسبت به ديگران شکست خوردهاند و در نتيجه مايوس شده و نسبت به درس بيرغبت ميشوند در حالي که هدف مهم ارزشيابي تحصيلي ايجاد علاقه و رغبت براي جبران کاستيها و يادگيري بيشتر دانشآموزان است.
امروزه در مدارس ما مهمترين ملاک آموزشي و پرورشي و تحصيل در مدرسه، نمره است. تنها نمره بالا و خوب قابل قبول است و اين نمره است که افراد موفق را از افراد ناموفق در تحصيل جدا ميکند. به همين دليل درس خواندن براي بيشتر دانشآموزان در مدرسه کسالتآور شده و ديگر آنان حوصله و علاقه براي فعاليت و حل مسايل و موضوعات درسي را ندارند.
عوارض نمرهمحوري
نمرهمحوري موجب شده است که احساس شکست و عدم موفقيت در دانشآموزان افزايش يافته و از طرفي شيوههاي آموزشي در کلاسهاي درس انديشمندانه نباشد و به جاي اينکه روي فکر و عقل و کشف نوآوري و خلاقيت دانشآموزان توجه و تمرکز داشته باشيم روي محفوظات او تاکيد ميکنيم و همانطور که ميدانيم امتحان، پاککن ذهن است يعني بعد از آزمون دانشآموز بيشتر مطالبي را که به خاطر سپرده بود از ياد ميبرد و فقط آن قسمت از درس را که فهميده به ياد ميآورد و دانشآموزي که مفاهيم درس را درک ميکند ولي نميتواند حجم بالايي از محفوظات و معلومات را در ذهن خود نگه دارد نمره کمتري ميگيرد؛ در نتيجه در مدرسه به وي به چشم کسي که رفتار ناپسندي از او بروز کرده نگاه ميشود و از ديدگاه معلم و مدرسه و حتي خانواده وي به عنوان دانشآموز تنبل و ناسازگار جلوه ميکند. با توجه به اينکه روشهاي سنتي سنجش و ارزشيابي دانشآموز را در جهت ارايه پاسخهاي صحيح از پيش تعيين شده به کار وا ميدارد، در اين فرآيند به رابطه سنجش و يادگيري توجهي نميشود و آزمونهاي سنتي که در اين زمينه استفاده ميشود موجب ايجاد فاصله بين آموختهها و واقعيتهاي زندگي دانشآموز ميشود.
چه بايد کرد؟
امروزه اعتقاد بر اين است که دو فرد در آفرينش به طور کامل مانند هم آفريده نشدهاند؛ حتي دوقلوهاي يکسان. اين موضوع مبين آن است که تفاوتهاي فردي بسيار زيادي از نظر رفتار، افکار، حالات عاطفي و رواني و جسماني وجود دارد. پس چرا ما با شرايط نابرابر دانشآموزان را يکسان مقايسه ميکنيم؟
تعريف ارزشيابي
ارزشيابي از نظر لغوي به معناي يافتن ارزشها است که دستيابي به آن نه در زمان محدود بلکه در فرآيند آموزش و تلاش براي يادگرفتن مطالب و به خاطر سپردن آنها امکانپذير است از نظر علمي ارزشيابي فرآيند سازمانيافته و منسجمي براي جمعآوري و تحليل تغيير اطلاعات است تا مشخص گردد که آيا به هدف نهايي دست يافتهايم و يا دست خواهيم يافت و به چه ميزاني.
طبق بررسيهاي انجام شده خلاقيت و نوآوري يک ويژگي ثابت شخصيتي نيست که بدون هيچ تغيير و تحولي در وجود انسان نهفته باشد، بلکه از جمله مواردي است که به طور کامل تحت تاثير عوامل يا موانعي تقويت يا تضعيف و حتي نابود ميشود. در بعضي شرايط، زمينههاي ظهور و گسترش خلاقيت را فراهم ميآورند، در حالي که بعضي موقعيتها موجب عدم شکوفايي استعداد و خلاقيت فرد ميشود. زيرا همانطور که ميدانيم شور و اشتياق از آسيبپذيري در شرايط مختلف در امان نيست، حتي دانشآموزاني که داراي انگيزههاي بسيار قوي هستند ممکن است در نتيجه عوامل محيطي نامناسب به شدت روحيه و انگيزه خود را از دست بدهند و در نتيجه خلاقيت آنان به مرحله شکوفايي نرسد که چنين محيطهاي نامناسب در سيستمهاي متداول و سنتي سختگير در مدارس ما و همچنين محيط نامناسب خانه وجود دارد.
اشکال کار چيست؟
بسياري از خانوادهها و والدين کودکان خود را مجبور به يادگيري ميکنند. متاسفانه اين امر نه فقط در خانواده بلکه در محيطهاي آموزشي يعني مدارس نيز وجود دارد و گاهي شرايط موجود در مدرسه به طرقي است که نه تنها به پرورش خلاقيت دانشآموز کمک نميکند بلکه اين موهبت الهي را سرکوب ميکند. مديران و معلمان ما با اين نيت خيرخواهانه که قرار است استعدادهاي بالقوه دانشآموزان کشف شود آنها را مجبور به يادگيري مطالبي ميکنند که دانشآموز هدف از يادگيري و به خاطر سپردن آن را نميداند. آيا وقت آن نرسيده است که به جاي نمره از شيوههاي جديد ارزشيابي استفاده کنيم؟ اين امر موجب ارتقاي کيفيت آموزشي و سطح يادگيري و آگاهي دانشآموزان ميشود. جايگزيني مناسب آن ارزشيابي توصيفي که الگوي جديدي براي فراهمآوردن زمينه مناسب بر يادگيري بهتر دانشآموزان و همچنين انگيزه و نشاط و شادابي در آنان ايجاد کند، باعث ميشود دانشآموزان مطالب را عميقتر به خاطر بسپارند که اين نوع ارزشيابي با هدف بهبود کيفيت يادگيري و ياددهي و افزايش بهداشت رواني محيط ياددهي و يادگيري تغييرات اساسي در نظام ارزشيابي فعلي ايجاد ميکند.
از جمله تغييرات ميتوان تغيير مقياس بين (صفر تا بيست) به مقياس ترتيبي، تغيير ساختار کارنامه و تبديل آن به کارنامه توصيفي تحت عنوان گزارش پيشرفت تحصيلي، تغيير و تنوعبخشي ابزارها و روشهاي جمعآوري اطلاعات از وضعيت تحصيلي دانشآموز مانند پوشه کار، آزمون عملکردي، پروژه و فهرست مشاهدات را نام برد. معلم با استفاده از اين روش با ايجاد محيطي صميمي و مطمئن در کلاس شرايط مساعدي براي رشد و شکوفايي استعدادهاي دانشآموزان فراهم ميکند تا آنان بتوانند با آسودگي در کلاس به اظهارنظر بپردازنند و بدون نگراني هر سوالي را که در ذهن دارند مطرح کنند و معلم آنها را در جهت يادگيري و کسب مهارت هدايت ميکند.
در ارزشيابي توصيفي يادگيري مهم و تفريح است و دانشآموزان تشويق ميشوند که علاقه و تجربيات و ايدههاي خود را به کلاس درس بياورند و درباره هدفهاي کار روزانه خود با معلمان به بحث و گفتگو بپردازند. در نتيجه اين امر او استقلال کاري پيدا ميکند تا بتواند تصميم بگيرد و احساس آرامش کند و در نتيجه تنشها و فشارهاي کسب نمره را ندارند؛ چرا که در اين الگو معلم به جاي من «ما» ميگويد و بهعنوان منبع اطلاعات و هدايت ميباشد و در چنين کلاسي هميشه همکاري بر رقابت ارجحيت دارد. زماني که راههاي گوناگون انجام يک فعاليت را مورد توجه قرار ميدهند اجازه ميدهند که دانشآموزان با صداي بلند فکر ميکنند و هدايت شوند يعني افکار خود را به راحتي بيان ميکنند و آنها نه تنها از ايجاد هرگونه زمينه رقابت در کلاس درس خودداري ميکنند بلکه جوي را در کلاس ايجاد ميکنند که دانشآموزان در انجام وظايف به همديگر کمک کنند و در ايدهها با هم سهيم باشند و به نتيجه نهايي کار افتخار کنند و اين خود يک نوع خلاقيت است.
سلامت |