افراد در دوران هاى مختلف زندگى به علت وقوع تغييرات اجتماعى و فيزيولوژيكى در معرض ابتلا به بيمارى ها و مشكلات روانى قرار مى گيرند. احتمال ابتلا به اين بيمارى ها در دوران بلوغ به علت تغييرات هورمونى و ظاهرى نوجوانان، افزايش پيدا مى كند.
برخى از اين اختلالات گذرا بوده و بعضى ديگر در صورت عدم توجه و درمان مى تواند منجر به پيدايش مشكلات جدى و غير قابل درمان شود.
يكى از اين اختلالات كه ريشه روانى دارد و امروزه در ميان نوجوانان بويژه دختران شايع است، كم اشتهايى عصبى نام دارد كه از انواع بيمارى هاى مربوط به تغذيه محسوب مى شود.
كم اشتهايى عصبى
زيبا كاوه اى، كارشناس تغذيه، كم اشتهايى عصبى را اين گونه تعريف مى كند: كم اشتهايى عصبى كه بيشتر در ميان نوجوانان دختر شايع است، در نتيجه پيدايش نوعى وسواس به حفظ تناسب اند ام به وجود مى آيد.
در اين بيمارى فرد احساس مى كند از شكل طبيعى خارج شده است و نوعى تصور ذهنى غلط از بدن خود دارد. از اين رو با وجود لاغرى بيش از حد، از غذا خوردن امتناع مى كند. محمد اربابى روانپزشك نيز بى اشتهايى عصبى را نوعى اختلال روانپزشكى معرفى مى كند و معتقد است فردى كه به اين بيمارى مبتلا مى شود، از خوردن غذا پرهيز مى كند و در صورت صرف ميزان كمى از مواد غذايى، آن را بالا آورده يا با ورزش كردن زياد سعى در سوزاندن كالرى ها دارند. اين افراد نوعى خودانگارى يا تصور ذهنى غلط نسبت به بدنشان دارند و تصور مى كنند بيش از حد چاق هستند.
دلايل بروز بيمارى
علل ابتلا به اين بيمارى در افراد مختلف، متفاوت است. فرهنگ خانواده، روش تربيت، وراثت، تغييرات زندگى و تغييرات هورمونى و جسمى در پيدايش اين بيمارى در ميان نوجوانان مؤثر است.
دكتر محمد اربابى، عضو هيئت علمى دانشگاه تهران، نقش رسانه و اختلافات خانوادگى را از مهم ترين دلايل ابتلا به كم اشتهايى عصبى درميان نوجوانان مى داند. او ترويج جنبه هاى غلط حفظ تناسب اند ام را در رسانه ها بويژه رسانه هاى غربى بر نوجوانان بخصوص دختران نوجوان مؤثر مى داند.
اين متخصص بى اشتهايى عصبى را نوعى واكنش نوجوان در مقابل اختلافات و درگيرى هاى بين والدين مى داند و معتقد است، اين بيمارى مى تواند نشانه اى از كنترل همه جانبه نوجوان به زندگى بويژه حفظ تناسب اندامش باشد.
همچنين كم توجهى والدين به فرزند نيز، يكى ديگر از دلايل اجتناب مفرط نوجوان از غذا خوردن است. تحقيقات نشان مى دهد، دستيابى به ثبات شخصيتى و درونى در دوران بلوغ نيز از علل ابتلا به اين بيمارى است. مطابق با آمار، اكثر دختران نوجوان مبتلا به بى اشتهايى عصبى، در دوران كودكى يا بشدت تحت كنترل پدر و مادر خود بوده اند يا با كمبود توجه آنها روبه رو شده اند. برخى بيماران از بلوغ اجتماعى مى ترسند و از وضعيت ظاهرى خود ناراضى بوده و هدف خاصى را در زندگى دنبال نمى كنند. گفتنى است تغييرات هورمونى، تغيير مكان هاى جغرافيايى و بطور كلى ايجاد تغيير در شرايط زندگى در پيدايش اين بيمارى مؤثر است.
از ديگر علل ابتلاى نوجوانان به اين بيمارى تشويق اعضاى خانواده به حفظ تناسب اند ام است.
در خانواده هايى كه مادر يا خواهران نوجوان بيش از حد لاغر بوده يا به بيمارى كم اشتهايى عصبى مبتلا هستند، فرد بيمار تحت فشار قرار دارد و تشويق اعضاى خانواده در تنفر بيمار از غذا خوردن مؤثر است.
علائم بيمارى
بارز ترين مشخصه اين بيمارى، لاغرى بيش از حد فرد است.
زيبا كاوه اى، كارشناس تغذيه، لاغرى مفرط بيمار، بى ميلى به مصرف مواد غذايى، افسردگى و قطع شدن سيكل ماهيانه دختران را از علائم ابتلا به اين بيمارى ذكر مى كند. محمد اربابى، روان پزشك نيز، لاغرى شديد، پيدايش تغييرات ظاهرى و بيمارى هاى گوناگون، اختلال درعملكرد غدد درون ريز، روى آوردن به مصرف تنقلات و هله هوله به جاى مواد غذايى ارزشمند را از علائم ابتلا به بيمارى كم اشتهايى عصبى معرفى مى كند. تحقيقات نشان مى دهد اكثر مبتلايان به اين بيمارى، بيش از حد ورزش مى كنند، هنگام غذا خوردن، كالرى ها را شمارش مى كنند، با غذا بازى كرده و غذا را در اطراف بشقاب خود پخش مى كنند.
استفاده از قرص هاى لاغرى و صحبت كردن بيش از اندازه درباره تناسب اند ام و مواد غذايى از ديگر ويژگى هاى بيماران مبتلا به كم اشتهايى عصبى است.
عوارض بيمارى
در صورت درمان نكردن بموقع بيمارى، وضعيت سلامتى و جسمانى افراد به خطر خواهد افتاد. بدن اين دسته از افراد انرژى لازم را از مواد غذايى دريافت نمى كند و اين بيماران معمولاً با افت شديد فشار خون و كمبود انرژى مواجه هستند.
نداشتن تمركز، احساس افسردگى و نا اميدى، كاهش تمركز، اختلال در عملكرد غده هيپوفيز، غش و ضعف و اختلال در عملكرد غدد درون ريز از جمله عوارض اين بيمارى است. گفتنى است اين بيمارى بيشترين تأثير گذارى را بر مغز و سيستم عصبى بدن افراد مى گذارد.
افت فشار خون، كاهش تعداد ضربان قلب، كم خونى، ضعف ماهيچه اى، ورم مفاصل، پوكى استخوان، سنگ كليه، فقر پتاسيم، منيزيم و سديم و پيدايش اختلالات پوستى از تأثيرات ديگرى است كه اين بيمارى بر بدن مى گذارد. در صورت عدم درمان بيمارى در نوجوانان دختر، عملكرد غدد درون ريز به هم مى خورد و آنها شانس باردار شدن را به ميزان قابل توجهى از دست خواهند داد و در صورت باردارى، افسردگى پس از زايمان، تولد نوزادان كم وزن و سقط جنين و پيدايش ديگر مشكلات و بيمارى ها براى جنين و مادر افزايش پيدا خواهد كرد.
درمان
از آنجايى كه در پى پيشرفت بيمارى كم اشتهايى عصبى، سلامتى فرد به خطر مى افتد، مراجعه به پزشك و درمان آن ضرورى است. تشخيص اوليه اين بيمارى را والدين به عهده دارند. آنها موظفند با مشاهده تغييرات و علائم ابتلا به بيمارى به متخصص تغذيه و روان پزشك مراجعه كرده و درصدد درمان بيمارى برآيند. زيبا كاوه اى، كارشناس تغذيه توصيه مى كند، با توجه به اهميت درمان بيمارى كم اشتهايى عصبى، اعضاى خانواده نقش مهمى را ايفا مى كنند.
رفتارهاى غلط اعضاى خانواده در تشويق فرزندان به داشتن اندامى مناسب يا ناديده گرفتن تغييرات رفتارى نوجوان، در پيشرفت بيمارى مؤثر است. والدين بايد با مشاهده علائم به روان پزشك و متخصص تغذيه مراجعه كنند. درمان خودسرانه يا نا آگاهانه مى تواند منجر به مقاومت شديد نوجوان و عدم بهبود بيمارى شود.
همچنين توصيه دكتر اربابى به خانواده ها ناديده نگرفتن تغييرات رفتارى نوجوانان و علائم ابتلا به اين بيمارى است. او تأكيد مى كند، امروزه روش هاى درمانى مختلفى براى درمان بيمارى در مراكز روان پزشكى وجود دارد. او ايجاد عواملى را كه تمايل به بى اشتهايى و استفاده از رژيم هاى سخت لاغر شدن را تشديد مى كند بسيار خطرناك دانسته و تأكيد مى كند براى پيشگيرى از پيدايش آسيب هاى جدى بايد هر چه زودتر با درمان هاى دارويى يا غيردارويى درصدد درمان بيمارى برآمد.
4شهريور87-ايران |