قدم به قدم در نوبت يادگيرى

رشد عاطفى و مهارتى در كودكان مسئله مهمى است كه پرداختن به آن در شكل گيرى شخصيت روان و پرورش استعداد آنان ضرورى است. توجه به رشد شناختى كودكان بايد از آغاز تولد صورت گيرد، زيرا عدم شناخت كافى از نحوه شكل گيرى شخصيتى و مهارت آموزى در كودكان باعث آسيب هاى شخصيتى جدى در بزرگسالى آنان مى شود. بطور كلى رشد مهارتى كودكان، شامل يادگيرى و پيشرفت به موقع ذهن و كسب مهارت هايى مانند نشستن، راه رفتن، صحبت كردن، بستن بند كفش، تشخيص رنگ ها، طناب زدن و... است. رشد شناختى و مهارتى كودكان را مى توان در چهار مرحله تعريف كرد.
حل مسئله
اين رشد شناختى شامل توانايى يادگيرى و حل مسئله در كودكان است. براى نمونه نوزاد دو ماهه شناخت دنياى پيرامون خود را آغاز مى كند و پدر و مادر را از يكديگر تشخيص مى دهد. همچنين كودك شش ساله مهارت يادگيرى حل مسئله ساده رياضى مانند شمارش اعداد را مى آموزد.
خودشناسى و ارتباط
مهارت احساسى و اجتماعى شامل توانايى كودك در خودشناسى و برقرارى ارتباط با ديگران است. براى مثال كودك شش هفته اى مهارت خنديدن را مى آموزد. كودك ۱۰ ماهه قادر به تكان دادن دست هاى خود جهت خداحافظى و پسر بچه پنج ساله معنى رعايت كردن نوبت در يك بازى دوستانه را مى فهمد.
رشد حركتى
رشد حركتى به معناى توانايى استفاده از اعضاى بدن بخصوص دست ها و انگشتان، مهارت استفاده از ابزار غذاخوردن و نقاشى كردن با قلم است. براى مثال كودك شش ماهه قادر به نشستن است. طناب زدن از جمله مهارت هاى حركتى است.
زبان آموزى
مهارت زبان آموزى شامل توانايى كودك در آموزش و كاربرد زبان است. براى نمونه اكثر كودكان در ۱۲ ماهگى قادر به گفتن اولين كلمه هستند. كودك دو ساله توانايى بيان اعضاى بدن خود را دارد و كودك پنج ساله كلماتى كه تشابه تلفظى دارند را از يكديگر تشخيص مى دهد.
شش هفته اول زندگى
نوزاد تازه متولد شده به تدريج قادر به شناخت دنياى اطراف خود مى شود. شناخت مادر اولين مهارتى است كه او مى آموزد. در همان هفته هاى اول كودك تازه متولد شده، راه هاى ارتباط با ديگران را مى آموزد. در اين زمان بيشترين تلاش خود را براى كسب مهارت ارتباط با ديگران آغاز مى كند. وظيفه مادر پاسخ دادن به اين درخواست با توجه و محبت است. توجه به حركات اطرافيان و لذت بردن از رنگ هاى خيلى روشن يا خيلى تيره از ديگر توانايى هايى است كه او قادر به انجام دادن است. نوزادان از ارتباطات حسى لذت مى برند. محبت و توجه به آنها در رشد مهارت برقرارى ارتباط در آينده مؤثر است.
برقرارى تماس چشمى، گريه كردن و بازى كردن از جمله توانايى هاى ديگر او است. صحبت كردن با نوزاد، آواز خواندن و حتى كتاب خواندن موجب افزايش كسب مهارت فن بيان در آينده مى شود. پاسخ به احساسات كودك و در آغوش گرفتن او در شكل گيرى شخصيت او مؤثر است.
از يك و نيم ماهگى تا شش ماهگى
در اين زمان نوزاد قادر به تشخيص مسير صداها و انطباق اصوات با افراد است. او معنى خنديدن را فهميده و به لبخند اطرافيان به ويژه مادر پاسخ مى دهد. نوزاد در اين سن دست هاى خود را كشف كرده و شايد ساعت ها وقت صرف كند تا آنها را پيدا كند. شناخت ساختار اسباب بازى ها براى او جالب است. لگد زدن به اسباب بازى ها، پرتاب آنها و كنترل ماهيچه ها از ديگر مهارت هايى است كه او مى آموزد. او از گوش دادن به موسيقى كودكانه لذت مى برد. تكرار كلمات، مهارت يادگيرى زبان را تسريع مى كند. همچنين نوزاد از بازى هايى كه با انگشتان انجام مى گيرد، لذت مى برد.
نوزادان در اين سن افعال منفى را از مثبت تشخيص مى دهند، بطور كلى تفاوت معنى كلمه «نه» را از «بله» ياد مى گيرند. تقليد از والدين و كنجكاوى از جمله مهارت هايى است كه او مى آموزد.
خواندن كتاب و نمايش تصاوير آن به نوزاد به پرورش مهارت هاى يادگيرى او در آينده كمك مى كند. هنگامى كه او به اشخاص يا وسائل مختلف اشاره مى كند، نام آنها را براى او بگوييد.
شش ماهگى تا يك سالگى
تقليد و بيان آواهاى مختلف بويژه هنگام بازى كردن، فشردن اسباب بازى ها، حركت دادن اعضاى مختلف بدن و بازى كردن با انگشتان از جمله مهارت هايى است كه او مى آموزد.
نوزاد در اين زمان مشتاقانه آماده يادگيرى و شناخت دنياى پيرامون خود است. معنى درد را بخوبى در شش ماهگى مى فهمد، برداشتن اشيا با انگشتان دست، خزيدن، راه رفتن با كمك ديگران از جمله كارهاى مورد علاقه اوست. در اين سن نوزادان بشدت نيازمند محبت و توجه والدين خود هستند.
يك تا دوسالگى
كسب مهارت سخن گفتن و راه رفتن مهم ترين بخش زندگى او را تشكيل مى دهد. پرتاب اسباب بازى، استفاده از قاشق، نقاشى كردن روى ديوار و جدا كردن اسباب بازى ها از جمله مهارت هايى است كه كودك در اين سن مى آموزد. او در اين سن، انرژى زيادى براى يادگيرى و راه رفتن صرف مى كند. لگد زدن به توپ و كشف و بررسى اعضاى بدن از ديگر كارهايى است كه او ياد مى گيرد. تشخيص رنگ ها و شناسايى تفاوت آنها و تمايز قائل شدن ميان امنيت و ترس نشانه رشد شناختى كودك در اين سن است. خواندن كتاب هاى شعر و سؤال هايى مانند گربه كجاست يا بچه اردك را به من نشان بده! مى تواند استعدادهاى يادگيرى و شناختى كودك را پرورش دهد.
دو تا سه سالگى
كودكان در اين سن بيشترين انرژى را دارند. ممكن است بسيار خودخواه به نظر برسند.
از نظر روان شناسى اين موضوع كاملاً طبيعى است. كودكان در اين سن بر اين باورند كه از تمام مسائل آگاهى دارند. صبر والدين در اين دوران ضرورى است. صحبت كردن با بيان جملات كوتاه، اشتياق بازگويى اتفاقات براى ديگران، درك داستان هاى ساده و كوتاه، داشتن دوستان خيالى و صحبت كردن درباره آنها و لذت بردن از انجام بازى هاى فكرى ساده از جمله فعاليت هاى كودكان در اين سن است.
عدم تشخيص زمان مانند فردا و ديروز طبيعى است. شمارش تا عدد سه و درك معانى اعداد، توجه به ديگر كودكان و بازى با آنها از ديگر مهارت هايى است كه او مى آموزد. كلمه مال من در اين دوره زياد به كار مى رود. اكثر كودكان در اين سن مى خواهند برنامه روزانه منظم داشته باشند و بى برنامگى آنها را كلافه مى كند.
در سن دوسالگى كودكان تفاوت ميان دختران و پسران را متوجه مى شوند.
بازى با كفش هاى قديمى، پاشنه دار و كلاه و تعويض لباس در اين سن طبيعى است.
سه تا پنج سالگى
در اين سن كودكان تصور مى كنند، در مركز جهان قرار دارند و همه چيز متوجه آنها است. قوه تخيل او تمام مدت فعال است. معنى رقابت را در اين زمان مى آموزد و مشتاقانه خواهان پيروز شدن در بازى ها و رقابت هاى دوستانه است. آموزش مهارت برقرارى روابط اجتماعى به آنها ضرورى است. باز كردن و بستن دكمه هاى لباس، بستن بند كفش، گرفتن و پرتاب كردن توپ هاى بزرگ، لى لى، بالا رفتن از تپه، طناب زدن از جمله فعاليت هايى است كه كودكان علاقه مند به انجام آن هستند. بيان كلمه چرا در ميان كودكان در اين سن متداول است. پاسخ به حروف پرسشى مانند «چرا، چگونه» مهارتى است كه آنها مى آموزند. بازگويى داستان ها و حفظ اشعار از ديگر توانمند ى هاى آنها است.
تشخيص ميان اشكال هندسى، رنگ ها، تعريف كردن داستان، احساس ترس از اصوات و افراد ناشناس، رعايت كردن نوبت، يادگيرى قوانين ساده بازى، تماشاى تلويزيون و درك مفهوم قدردانى مهارت هاى ديگرى است. گفتنى است كودكان در اين سن قادر به تشخيص واقعيت از توهم نيستند.
پنج تا هفت سالگى
اتكا به نفس، همكارى و احترام به ديگران مفاهيم تازه اى است كه كودك كاربرد آنها را مى آموزد. مسواك زدن، لباس پوشيدن، يادگيرى آدرس، تلفن و اسامى افراد، درك مفهومات زمانى مانند ديروز، فردا، پارسال، امسال، درك مفهوم اندوه و تأسف خوردن و ترس از مرگ توانمندى هاى ديگر كودكان در اين سن است.
پاسخ به پرسش هاى امرى ديگران و تمايل به گسترش دوستيابى مهارتى است كه او ياد مى گيرد. كودكان در اين سن خود را به عنوان عضوى از افراد جهان مى پذيرند.
كودكان خود را با ديگر افراد مقايسه كرده و تفاوت ها را بخوبى تشخيص مى دهند. آموزش مهارت هاى مختلف از جمله يادگيرى زبان در اين سن بيشتر از سنين ديگر تأثير گذار است.