براى ارتباط مؤثر با سالمندان چه شيوه هايى را به كار بريم

[غزاله مرعشى]
تعطيلات آخر هفته بهترين فرصت براى سرزدن به بزرگترها است. افرادى كه نقش مهمى در زندگى ما ايفا كرده اند، در سختى ها كنار ما بوده اند و كمك كرده اند تا به جايگاهى كه اكنون داريم برسيم. آنها سرد و گرم روزگار را چشيده اند. فراز و نشيب زندگى را ديده اند و تجربيات گرانقدرى را كسب نموده اند. آنها حرف هاى زيادى براى گفتن دارند، حرف هايى كه هم جذابند و هم آموزنده. اما گاهى اوقات به نظر مى رسد برقرارى ارتباط با سالمندان كمى مشكل است و وجود اين تفاوت ها و اختلاف نظرها موجب مى شود تا اطرافيان كمتر به گفت وگو و تبادل نظر با سالمندان بپردازند و گاهى اوقات اين گونه رفتارها و بى توجهى ها موجب افسردگى و به انزوا كشيده شدن سالمندان مى شود. زيرا برقرارى ارتباط با ديگران از نيازهاى اصلى انسان ها در هر سنى مى باشد.
يكى از دلايل سخت بودن برقرارى ارتباط با سالمندان شكاف بين نسل ها است. آنها دوران جوانى و ميانسالى خود را در سال هايى گذراندند كه شرايط اجتماعى، اقتصادى و فرهنگى جامعه به گونه اى ديگر و بسيار متفاوت از شرايط امروزى بوده است.بنابراين بسيار طبيعى است كه طرزتفكر، باورها و ارزش هاى آنان با افراد جوان تر متفاوت باشد. گاهى اوقات شكاف بين نسل ها ميان نوه ها و پدربزرگ و مادربزرگ ها آن قدر زياد است كه به نظر مى رسد آنان در دو جهان كاملاً متفاوت با يكديگر زندگى كرده اند! يكى ديگر از دلايل، بروز برخى از مشكلات و ضعف هاى جسمانى در سالمندان است. به عنوان مثال ضعف در شنوايى موجب مى شود كه آنها به خوبى متوجه صحبت هاى اطرافيان نشوند و به تدريج از گفت وگوهاى خانوادگى و جمعى كناره گيرى كنند. گاهى اوقات ديگران اصلاً متوجه اين ضعف شنوايى نمى شوند. ضعف بينايى، اختلالات حافظه يا متوجه نشدن صحبت هاى افرادى كه سريع حرف مى زنند يا از عبارات پيچيده استفاده مى كنند نيز مى تواند مشكلاتى در برقرارى ارتباط به وجود بياورد.
آنچه در ارتباطات اجتماعى براى سالمندان مهمتر مى باشد احترام است. آنها بيشتر از آن كه به صميميت و محبت شما نياز داشته باشند به احترام احتياج دارند. بنابراين هنگام گفت وگو، محترم شمردن آنان را فراموش نكنيد. نسل هاى پيشين بسيار بيشتر از ما به احترام گذاشتن به بزرگترها اهميت مى دادند و از شما انتظار دارند همان گونه با آنان رفتار كنيد كه آنها زمانى با بزرگ ترهاى فاميل رفتار مى كردند. بهتر است هنگام گفت وگو با تمام وجود و با جان و دل به حرف هاى آنان گوش كنيد. برقرارى ارتباط چشمى و نشستن در فاصله نزديك و روبه روى آنها از نشانه هاى توجه و علاقه شما به گفت وگو است.با سالمندان به آرامى صحبت كنيد و سعى كنيد لحن حرف زدن تان نيز با مهربانى و احترام باشد. گاهى اوقات لحن حرف زدن نسبت به كلماتى كه به كار مى بريد، پيام هاى بيشترى را به فرد مقابل منتقل مى كند. اگر فرد سالمند متوجه صحبت شما نشد و از شما خواست كه حرف تان را تكرار كنيد بهتر است به جاى تكرار همان جمله، منظور خود را در قالب جمله اى كوتاه تر و صريح تر بيان كنيد.
هنگامى كه به ديدن سالمندان مى رويد. به گونه اى رفتار كنيد كه نشان دهنده اشتياق شما به ديدار آنها باشد. آنان نبايد تصور كنند كه شما از روى اجبار و فقط براى انجام وظيفه به ديدن آنها آمده ايد. مى توانيد با ديدن عكس هاى قديمى يا درخواست كردن از آنان براى بيان خاطرات گذشته، لحظات شيرينى را به وجود بياوريد. شما نيز مى توانيد برخى از درگيرى هاى ذهنى تان را با آنان در ميان بگذاريد و سپس از آنان بخواهيد كه شما را راهنمايى كنند. سالمندان تجربيات زيادى دارند كه مى تواند براى شما مفيد باشد، از طرف ديگر اگر آنان متوجه شوند كه شما براى تجربياتشان ارزش قائل هستيد، رابطه عاطفى عميق ترى ميان شما به وجود خواهد آمد.هنگامى كه به ديدن سالمندان مى رويد زياد با تلفن همراه يا رايانه خود را مشغول نكنيد زيرا آنان نسبت به نحوه استفاده و كاربردهاى اين وسايل آشنايى زيادى ندارند و ممكن است تصور كنند شما علاقه چندانى به بودن در كنار آنان نداريد و ترجيح مى دهيد با اين وسايل سرگرم باشيد. اگر مى خواهيد با سالمندان درباره موضوع مهمى صحبت كنيد يا گفت وگوى طولانى اى داشته باشيد بهتر است به جاى مقدمه چينى، ابتدا موضوع گفت وگو را به طور صريح مشخص كنيد تا آنان صحبت هاى بعدى شما را بهتر متوجه شوند.
برخى از افراد هنگام گفت وگو درباره هر موضوعى با پدر و مادرشان به گونه اى بحث را به مشكلاتى كه در گذشته با آنها داشته اند مى كشانند. به نظر اين افراد، گذشته مانند موزه اى است كه بايد هميشه تمام اشياى آن را به نمايش بگذارند. بحث درباره گذشته ها فقط شما را از موضوع اصلى گفت وگو دورتر مى كند و اغلب به دلخورى مى انجامد.اگر سالمندان هنگام گفت وگو با شما مخالفت كردند و حتى در مقابل شما موضع گرفتند، هرگز تصور نكنيد كه آنان شما را دوست ندارند. لزومى ندارد كه در هر گفت وگو يك نفر برنده باشد و فرد ديگر بازنده. بهترين نتيجه آن است كه هر دو به خواسته خود برسند.