| اختلالات گفتاري؛ علل و راهحل |
دكتر محمدعلي تقيپور وقتي كوچك بوديد و تازه شروع به حرف زدن كرديد، خيلي از كلمات را اشتباه تلفظ ميكرديد و يا اصلا آنها را عوض ميكرديد و خودتان كلمه تازهاي ميساختيد كه تمام اين اتفاقات براي اطرافيان شما با مزه و جذاب بود اما اگر حالا در سنين نوجواني هنوز در بيان كلمات، اشكال و يا لكنت زبان داشته باشيد، ديگر اين مساله براي هيچكس و بهخصوص خودتان با مزه كه نيست هيچ، ناراحت كننده هم هست .
ميليونها نفر در سراسر جهان دچار مشكلات گفتاري، به خصوص لكنت زبان هستند و البته نميتوان كتمان كرد كه اين مشكلات بر توانايي تكلم افراد تاثير واضح ميگذارد .
بعضي اختلالات شايع گفتاري لكنت زبان مشكلي است كه امكان تكلم فصيح و روان را از فرد ميگيرد. اين افراد بخش اول كلمه و يا يك صداي واحد در كلمه را تكرار ميكنند. در بعضي موارد فرد نميتواند اصوات را گرد هم بياورد و بيان كند. لكنت زبان موضوعي پيچيده است كه به طرق متعدد بر گفتار تاثير ميگذارد . درهم ريختگي تكلم كه مثل لكنت زبان بر فصيح و روان بودن صحبت تاثير ميگذارد اما تفاوت آن با لكنت اين است كه لكنت، يك اختلال گفتاري است اما درهم ريختگي، يك اختلال زباني است. فردي كه لكنت زبان دارد در اداي آنچه ميخواهد بگويد، مشكل دارد ولي فردي كه درهم ريختگي گفتاري دارد، ميتواند هرچه ميخواهد ادا كند اما وقتي واقعا قصد صحبت دارد، هر آنچه در فكر اوست، آشفته و نامنظم ميشود. در نتيجه سريع و ناگهاني حرف ميزند و يا در مواردي كه اصلا لازم نيست، مكث ميكند. ريتم و آهنگ صحبتهاي او حالت جهشي دارد و نرم نيست و به طور معمول خود فرد از اين مشكل بيخبر است . اختلالات در طرز گفتار شامل دامنه وسيعي از خطاهاي حين صحبت ميشود. جايگزيني غلط حروف (مثلا گفتن خيال به خيار)، حذف صداها (شين به جاي بشين) و يا افزودن صداهاي جديد به كلمات (مثل چيندن به جاي چيدن) و نوكزباني صحبت كردن هم جزو همين گروه از اختلالات است . آپراكسي (يا ديسپراكسي) جزو اختلالات حركتي زباني است كه هماهنگي و يا برنامهريزي حركتي در بخش گفتار با مشكل روبهرو است و فرد در حركت عضلات و ساختارهايي كه در ادا و بيان صدا و كلمات دخيل هستند، با مشكل روبهروست . چرا اختلال گفتار؟ شايد به نظر برسد كه صحبت كردن كاري است كه به تلاش احتياج ندارد اما حقيقت اين است كه صحبت كردن فرآيندي پيچيده است كه به زمانبندي دقيق سيستم عصبي و كنترل عضلاني احتياج دارد . وقتي ما صحبت ميكنيم، بايد بسياري از عضلات در قسمتها و سيستمهاي متعدد بدن، با هم هماهنگ شوند. مثل حنجره كه تارهاي صوتي در آن است، دندانها، لبها، زبان، دهان و سيستم تنفسي . توانايي درك زبان و تكلم در مغز هماهنگ ميشود. بنابراين اگر فردي به آسيب مغزي دچار شود (به علت تصادف، سكته مغزي يا نقص دوران تولد، ممكن است مشكلات گفتاري و زباني پيدا كند . بعضي افراد كه به مشكلات گفتاري به ويژه ادا كلمات مبتلا هستند، از نظر شنيداري هم مشكل دارند. حتي كمشنوايي خفيف هم روي توليد صوت تاثير ميگذارد. اختلالات مادرازدي زبان، لبها، دندانها و فك هم روي تكلم تاثير ميگذارد. ژنتيك هم در بعضي مشكلات گفتاري نقش دارد. به عنوان مثال به نظر ميرسد لكنت زبان در بعضي خانوادهها جنبه ارثي داشته باشد. در مواردي هم به هيچوجه علت مشكلات گفتاري مشخص نيست .
نگران نباشيد، چاره دارد با توجه به اينكه استقلال شخصيت، در دوران نوجواني و جواني اهميت ويژه پيدا ميكند و حضور در اجتماع و داشتن همتا در اين مرحله براي نوجوان و جوان محور فكري محسوب ميشود، وجود مشكلات گفتاري به علت تاثير منفي بر روابط اجتماعي نوجوان و جوان، مشكلاتي اساسي براي او ايجاد ميكند و اگر برطرف نشود و يا از دوران كودكي براي رفع آن اقدام نشده باشد، در اين مرحله، دغدغه فكري اساسي او را تشكيل ميدهد و نتايج ناگواري به دنبال دارد. خبرخوش اينكه درمانهاي مختلفي براي رفع مشكلات گفتاري وجود دارد و گفتار درماني در بيشتر موارد در حل اين مشكلات بسيار موثر است . اگر شما نوجوان و جوان عزيز از مشكلات گفتاري رنج ميبريد، بدون خجالت اين مساله را با پزشك گوش و حلق و بيني درميان بگذاريد. اگر آزمايش شنوايي سنجي و معاينات باليني مشكلات خاصي را نشان داد، فرد به گفتاردرماني معرفي ميشود تا مشكلات گفتاري او تشخيص داده شود. گفتاردرمانگر با جمعآوري اطلاعات لازم و نيازهاي اختصاصي افراد، برنامه درماني را مشخص ميكند. برنامه درماني به سن و نوع اختلال گفتاري هم بستگي دارد . تعداد جلسات درماني متفاوت است و در اوايل درمان بيشتر است. روشهاي تنفسي، راهكارهاي آرامش دهنده و شل كننده كه باعث شلي عضلات در حين صحبت ميشود، كنترل وضعيت تكلم و ورزشهاي حركتي دهاني از جمله راهكارهاي درماني است. در مواردي لازم است بعضي تمرينات هر روز در منزل انجام شود .
صبر پيشه كنيد فقط افرادي كه به مشكلات گفتاري مبتلا هستند ميدانند كه اين اختلالات چقدر خسته كننده و عذابآور است. مثلا آنهايي كه به لكنت زبان مبتلا هستند، هميشه از اينكه سايرين سعي دارند زودتر جملات آنها را تمام كنند و يا خودشان به جاي آنها حرف بزنند، شاكي هستند. در بعضي موارد، مبتلايان حس ميكنند با آنها بدرفتاري ميشود و يا آنها را كودن و كندذهن در نظر ميگيرند، در حالي كه بهرههوشي مبتلايان به لكنت زبان هيچ تفاوتي با سايرين ندارد . بعضي مبتلايان از اينكه ديگران با آنها تماس چشمي برقرار نميكنند و يا صبورانه منتظر اتمام صحبت آنها نميشوند، شكايت دارند. اگر شما نوجوان يا جوان عزيز به اختلالات گفتاري مبتلا هستيد، حتما درباره شيوه رفتار دلخواه با خودتان با ديگران صحبت كنيد تا بدانند چه رفتارهايي، شما را ناراحت ميكند. با توجه به اينكه اين مشكلات ميتواند در ازدواج جوانان تاثير بگذارد، حتما در پي درمان باشيد و جلسات درماني را تكميل كنيد. گفتار درمانگر ميتواند شما را با ساير افراد مبتلا به اختلالات گفتاري ارتباط دهد و اين مساله باعث ميشود، به خصوص در دوران نوجواني كه دوست نكته كليدي به حساب ميآيد، دوستان تازه پيدا كنيد و در كنار آنها به آرامش برسيد. خلاصه اينكه فردي كه درهم ريختگي گفتاري دارد، ميتواند هرچه ميخواهد ادا كند اما وقتي واقعا قصد صحبت دارد، هر آنچه در فكر اوست، آشفته و نامنظم ميشود . جايگزيني غلط حروف (مثلا گفتن خيال به خيار)، حذف صداها (شين به جاي بشين) و يا افزودن صداهاي جديد به كلمات (مثل چيندن به جاي چيدن) و نوكزباني صحبت كردن هم جزو همين گروه از اختلالات است . كنترل وضعيت تكلم و ورزشهاي حركتي دهاني از جمله راهكارهاي درماني است . سلامت - 26خرداد86 |