در جستجوي تفريح سالم |
دكتر هانيه زائر رضايي بررسي نحوه گذران اوقات فراغت جوانان نشان ميدهد كه در اكثر مناطق شهري بهويژه شهرهاي بزرگ، رفتن به پاركهاو خيابانها، مجموعههاي تفريحي و كافهترياها اگرچه ميتواند هيجانات انباشت شده جوانان را تخليه كند، ممكن است زمينه بروز هر گونه تحرك و فعاليت مهار نشدني را فراهم كند كه اين فرآيند گاه به صورت رفتارهاي غير اجتماعي و بعضا ضد اجتماعي خود را نشان ميدهد. در عصر ما توجه جوانان به تفريح روز به روز بيشتر ميشود. همچنين در بهداشت رواني تاكيد شده است كه بيكاري و عدم فعاليت و اشتغال فكري موجب خلاء رواني ميشود و افرادي كه از فعاليتهاي خلاق باز بمانند، ناچار سرگرميهاي بيشتري براي خود فراهم ميكنند . تحقيقات اجتماعي، نشان ميدهد كه يكي از عوامل مهم بزهكاري در جوانان، خالي بودن اوقات فراغت آنهاست و در اين شرايط، زمينههاي پذيرش فساد و اعتياد و ارتكاب جرائم شكل ميگيرد . پژوهشها نشان ميدهد، نداشتن سرگرمي و امكانات كافي در ساعات فراغت، عاملي براي گرايش نوجوانان وجوانان به انحرافات است . فردي كه فراغتي طولاني دارد يا جواني كه فراغت خود را سر كوچه يا داخل پاركهاي مسالهدار سپري ميكند، در معرض خطر و انحراف قرار ميگيرد. بسياري از تبهكاريها، ستيزه جوييها و انجام كارهاي خلاف و زيانمند در ايام فراغت افرادي روي ميدهد كه نميدانند چگونه با انتخاب سرگرميها و تفريحات سالم اوقات فراغت خود را سپري كنند . اين در حالياست كه هر نوجوان 11 تا 19 ساله در تابستان 8 ساعت و در فصلهاي ديگر 3 ساعت وقت فراغت دارد و افراد 20 تا 29 ساله در تابستان 5.5 ساعت و در ايام ديگر سال، 4 ساعت وقت بيكاري دارند. از سوي ديگر، نگاه به ادبيات جرم شناسي رابطه مستقيم تفريح سالم و پيشگيري از بزهكاري را نشان
ميدهد، به گونهاي كه مصلحان اجتماعي از تفريحات به عنوان ابزار جرم ستيزي ياد كردهاند . حركت روي لبه تيغ چگونگي بهرهبرداري از اوقات فراغت نوجوانها و جوانها درست مثل راه رفتن روي لبه تيغ است. كوچكترين اشتباهي ممكن است حتي بهترين برنامهها را با نتيجه معكوس مواجه كند. تحميل يا اجبار برنامههايي كه ما آنها را دوست داريم يا ميپسنديم با عنوان برنامههاي اوقات فراغت به فرزندان، شاگردان يا مجموعه تحت تعليم و تربيت، گام اشتباهي است كه در مسيري غلط گذاشته ميشود . بازيهاي كامپيوتري همچنان محبوب ميليونها نفر در سراسر دنيا اوقات فراغت خود را به بازيهاي كامپيوتري مشغول ميشوند. طبق گزارشي كه به تازگي منتشر شده است، حدود 40 درصد مردم دنيا به ويژه قشر جوان و نوجوان در اوقات فراغت خود به بازيهاي كامپيوتري مي پردازند. حدود 45 درصد اين اشخاص از بازيهاي آن لاين استفاده ميكنند و حدود يك سوم آنهاسال گذشته حدود 200 دلار براي انجام بازيهاي آن لاين هزينه كرده اند . اين گزارش، نتيجه تحقيقاتي است كه از سوي شركتهاي سوني، Nintendo و مايكروسافت در آستانه ارائه تجهيزات ويژه كامپيوتري به بازار انجام گرفته است. بازيهاي ساده كامپيوتري بيشترين طرفدار را در ميان ساير بازيهادارند. بعد از اين بازيها، بازيهاي تاكتيكي و استراتژيكي، بازيهاي ورزشي و بازيهاي مخاطره آميز بيشترين ميزان فروش را در بازار بازيها به خود اختصاص دادهاند. اين تحقيق، از3 هزارو 24 نفر از جوانان و نوجوانان صورت گرفته و نتايج آن نشان ميدهد، ميزان استفاده از بازيهاي كامپيوتري در حال رشد چشمگير است . اوقات فراغت و خطر بيكاري، تنهايي، نداشتن تحرك و فعاليت و نبود سرگرميهايي كه توجه و علاقه نوجوان را به خود جلب كند، از عوامل ايجاد انحراف و بزهكاري در نوجوانان است. در اين سنين نوجوانان از انرژي زيادي برخوردارند كه بايد به گونهاي سالم مصرف شود و در وجود آنهاانباشته نشود. از اين رو بايد به تناسب امكانات خانواده، تدابيري انديشيده شود كه نوجوان اوقات فراغت خود را به در راههاي مفيد و سالم صرف كند اما مهمترين نكته اين است كه سلايق خود را در تنظيم برنامههاي جوانان نگنجانيم. هدف ما بايد اين باشد كه آنهارا واداريم از مفيدترين ساعات عمرشان بيشترين استفاده را ببرند . تحقيقي كه درباره عدهاي از دانش آموزان بزهكار صورت گرفته است، نشان ميدهد كه بيش از نيمي از دانشآموزان به ورزش بيعلاقه بودهاند. گسترش مراكز ورزشي و تشويق و ترغيب نوجوانان از سوي والدين براي شركت در گروههاي ورزشي سالم و كنترل شده، در اين دوران بسيار مفيد و ضروري است . بعضي خانوادهها كه از امكاناتي بيشتر برخوردارند، ميتوانند لوازمي مثل كامپيوتر را در اختيار فرزندان خود قرار دهند كه هم اوقات فراغت آنها را پر كند و هم به آموزش آنها كمك كند . آموختن تعمير لوازم الكترونيكي، اشتغال به باغباني، پرورش حيوانات خانگي در بعضي مناطق و كار و هنرهاي دستي ديگر براي نوجوانان بسيار مفيد است، همچنين مشاركت در فعاليتهاي اجتماعي و بهويژه كارهاي عام المنفعه و نيكوكارانه (همراه با كنترل) براي نوجوانان كه روح ارزشگراي آنها را پرورش ميدهد و عادت دادن فرزندان به مطالعات سالم و سازنده از همان دوران كودكي بسيار مفيد و ثمربخش است. پدر و مادر بايد بر انتخاب كتاب فرزندان نظارت داشته باشند تا به دام كتابها و مجلههاي گمراه كننده نيفتند و در كنار مطالعه بايد به فراگيري مهارتهاي علمي نيز توجه كرد تا هم مطالعه براي فرد خسته كننده و ملالآور نباشد و هم استعدادهاي او در زمينههاي گوناگون رشد كند . موسيقي، كتابها و نشريات نامناسب به تخيل نوجوانان دامن ميزنند و خيال و شهوت را درهم ميآميزند و آنهارا از لحاظ روحي در شرايطي خطرناك قرار ميدهند. جوامعي كه اين امكانات را در اختيار نوجوانان قرار ميدهند، بيشترين مشكل را در ارتباط با نوجوانان دارند. گسترش خشونت، اعتياد، بزهكاري، جنونهاي جنسي، تجاوز به كودكان و... از رايج ترين نابسامانيهاي كشورهاي غربي است . به اعتقاد روانشناسان، استراحت، تجديد قوا و تمدد اعصاب و تفريح و سرگرميدر رشد شخصيت، برقراري تعادل و در شكلگيري هويت، كسب معلومات و ارتقاي آگاهيها و پرورش و شكوفايي استعدادها و خلاقيتها بسيار مهم است كه همگي از جمله كاركردهاي اوقات فراغت به شمار ميروند. در عين حال جامعهشناسان عمدهترين علل رواني ارتكاب به جرم را ناكاميها، تعارضات در زندگي، احساس حقارت، ترديد در لياقت، احساس عدم امنيت و احساس ناتواني ميدانند . به اين ترتيب، بهرهمندي از تفريحات سالم با افزايش سلامت روان ميتواند به پيشگيري از جرائم منجر شود، ايجاد نوع جديد فراغتها در دوره جديد كه حاصل رشد فراغتهاي فردي در برابر فراغتهاي جمعي است، نوعي اعتياد ناشي از استفاده مكرر لذت جويانه و تكرار يك حركت را ايجاد ميكند كه به بهداشت روان افراد خسارت وارد ميكند . به گزارش ايسنا، نتايج تحقيقات نشان ميدهد، دو سوم زمان آزاد جوانان جامعه، به شيوههاي غيرفعال اوقات فراغت اختصاص دارد و 62.8 درصد جوانان، اوقات فراغت خود را درون خانه و به تنهايي و به صورت فردي ميگذرانند و 52.3 درصد نيز اوقات فراغت خود را فاقد هيجان و تحرك ميدانند . بر همين اساس، ساماندهي اوقات فراغت جوانان و سياست گسترش و فراگير كردن تفريحات سالم ميتواند تا حد زيادي مانع گسترش بزهكاري جوانان و چه بسا منجر به دروني شدن ارزشهاي جامعه شود؛ چرا كه بسياري از رفتارهاي فرهنگي و حتي رفتارهاي اقتصادي و اجتماعي در اوقات فراغت شكل ميگيرد . چه كنيم اوقات فراغت را با سه منظور و هدف ميتوان سپري كرد : -1 رفع خستگي -2 سرگرميو تفريح -3 فعاليتهايي كه به رشد و شكوفايي شخص ياري ميرساند و موجب ازدياد معلومات يا پرورش استعدادهاي ديگر او ميشود . اوقات فراغت در كشور ما تبديل به اوقات فرصت سوزي شده است. مشكلات اقتصادي و نبود برنامهريزي سبب شده است بنيانهاي عاطفي، اخلاقي، علميو تربيتي افراد مختلف در اين شرايط به خطر بيفتد . دانش آموزان به تنهايي نميتوانند براي اوقات بيكاري برنامهريزي كنند و كانونهاي فرهنگي نيز طي سالهاي اخير، جايگاه خود را در ميان آنان از دست دادهاند . اسباب و لوازم سرگرميموجود، بر اساس شناخت دقيق و عميق طراحي نشده و از همين رو با فرارسيدن اوقات فراغت، افراد دچار نوعي سردرگمي و تضاد خواهند شد. برنامههاي اوقات فراغتي كه از سوي دستگاهها و دولت اجرا ميشود، چندان مفيد و جذاب و براي اكثر جوانان دلچسب نيست . همه مسائلي كه به آنهااشاره شد، بيانگر اين مهم هستند كه والدين مسووليت بسيار سنگيني در قبال اوقات فراغت فرزندانشان دارند و نبود نظارت مستمر بزرگسالان بر رفتار فرزندان ميتواند زمينه روانه شدن آنان به سوي مشكلات بلند مدت نظير اعتياد و جذب شدن به سمت گروههاي منحرف را فراهم كند. از اين رو خانوادهها بايد در اين زمينه مراقبتهاي تربيتي غير مستقيم خود را ماهرانه به كار گيرند. سلامت - 25 آذر85 |